Press "Enter" to skip to content

Giải thưởng «Nobel Xanh» Châu Á: Đã đến lúc thế giới công nhận người bản địa, quyền và bảo vệ rừng

RIPVN | Khai thác các kiến ​​thức bản địa và tham gia vào cộng đồng địa phương là những cách tốt nhất để bảo vệ rừng và các tài nguyên thiên nhiên khác nhằm ngăn chặn biến đổi khí hậu, đây là phát biểu của một nhà hoạt động nổi tiếng của Miến Điện hồi ngày 3 tháng 12 vừa qua. 

Paul Sein Twa, một người thuộc sắc dân bản địa Karen, cách đây hai năm đã thành lập một công viên hòa bình rộng 546 300 héc-ta, vừa được vinh danh là người chiến thắng Châu Á của Giải thưởng Môi trường Goldman – hay còn được biết đến với tên gọi là giải «Nobel Xanh» – cho hoạt động cấp cơ sở.

Công viên Hòa bình Salween, thuộc lưu vực sông Salween ở biên giới phía đông của Miến Điện với Thái Lan, là một khu vực đa dạng sinh học quan trọng nằm trong lãnh thổ vùng đất tổ tiên của khoảng 350 cộng đồng bản địa cùng nhau quản lý công viên.

«Công viên hòa bình tồn tại dựa trên kiến ​​thức bản địa, tập quán và cách tiếp cận hợp tác để bảo tồn», Sein Twa, 47 tuổi, lớn lên trong một trại tị nạn ở biên giới Thái Lan-Miến Điện cho biết như vậy.

Ông nói thêm: «Chúng tôi coi mình là những người bảo vệ, trông coi tài nguyên thiên nhiên của chúng tôi. Quan điểm của chúng tôi khác với cách tiếp cận bảo tồn kiểu pháo đài của phương Tây, tức là cư dân sinh sống trong rừng bị đuổi ra ngoài và mối quan hệ của họ với thiên nhiên bị phá vỡ».

Trên toàn thế giới, theo đúng truyền thống lịch sử thì người dân bản địa và cộng đồng nông thôn phải có quyền sử dụng đất ít nhất một nửa lã đất đai toàn cầu, thế nhưng thực tế người bản địa chỉ sở hữu hợp pháp có 10% đất đai, đây là số liệu được tổ chức Sáng kiến ​​Quyền và Tài nguyên (RRI) công bố, và do đó người bản địa luôn phải đối mặt với nguy cơ bị trục xuất ra khỏi đất đai, lãnh thổ của mình.

Các nghiên cứu gần đây của RRI cho thấy cộng đồng bản địa và địa phương là chìa khóa để đạt được mục tiêu của Liên hợp quốc trong việc khôi phục đa dạng sinh học vào năm 2030, và rằng việc công nhận các quyền sử dụng của người bản địa là hiệu quả nhất về chi phí để bảo vệ rừng.

Các công viên hòa bình đã tìm cách thúc đẩy xây dựng hòa bình bằng cách bảo tồn đa dạng sinh học và di sản văn hóa. Các ví dụ bao gồm hành lang động vật hoang dã Selous-Niassa dọc theo biên giới Tanzania-Mozambique và Cordillera del Condor ở biên giới Ecuador và Peru.

Tại Miến Điện, «Sein Twa đã kết hợp nhuần nhuyễn hoạt động bảo vệ môi trường ở cơ sở và quyền tự quyết của người bản địa để tạo ra công viên hòa bình trong khu vực xung đột – một thành tích kỳ lạ và chưa từng có», giải thưởng Goldman tuyên bố.

Người Karen, một nhóm dân tộc bản địa lớn ở Miến Điện, đã đấu tranh giành quyền tự trị trong khoảng 70 năm qua.

Các nhóm nhân quyền cho biết, xung đột đã khiến hàng trăm người thiệt mạng và hàng vạn người Karen phải rời bỏ nhà cửa của họ, mặc dù đã một thỏa thuận ngừng bắn trên toàn quốc đã có hiệu lực từ năm 2015.

Thỏa thuận này có thể bị đe dọa bởi một đạo luật liên bang gần đây, tuyên bố những phần đất đất bị bỏ trống hoặc bỏ hoang sẽ được cho thuê làm đồn điền thương mại, Sein Twa cho biết.

Sein Twa, người đồng sáng lập Mạng lưới hành động vì môi trường và xã hội Karen (KESAN), cho biết: «Đối với chúng tôi, không có đất hoang; tất cả đất đai đều có giá trị».

Ông nói: «Việc thừa nhận lãnh thổ theo truyền thống và lịch sử tổ tiên có thể không được sử dụng chính thức là trọng tâm trong việc quản lý sử dụng đất của chúng tôi. Nó khuyến khích mọi người tích cực ngăn chặn việc khai thác gỗ, đập và khai thác mỏ đang là mối đe dọa đối với sự tồn tại của chúng tôi».

Khi thành lập công viên hòa bình, KESAN đã tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý giữa gần 68 000 người về cách nó sẽ được quản lý và cơ cấu quản lý của nó, bao gồm cả phụ nữ.

Nó sử dụng hệ thống định vị toàn cầu để lập bản đồ đất và ghi lại quyền sở hữu theo tập quán.

Công viên, bao gồm những cánh rừng tếch trải dài rộng lớn và là nơi sinh sống của các quần thể hổ, tê tê và gấu chó có nguy cơ tuyệt chủng, cũng đã giành được Giải thưởng Xích đạo của Liên hợp quốc năm nay vì sự phát triển bền vững.

Tuy nhiên, kế hoạch của chính phủ Miến Điện trong việc gia tăng các vực bảo vệ có thể gây nguy hiểm cho công viên và phá hoại nền hòa bình mong manh, Sein Twa nói.

Hơn 250 000 người thuộc 15 sắc tộc đã bị đuổi khỏi các khu bảo tồn từ năm 1990 đến năm 2014, theo RRI. Hầu hết các khu vực này đều chồng lấn với đất bản địa.

Sein Twa nói: «Đã đến lúc thế giới tôn trọng và công nhận các quyền và kiến ​​thức của người dân bản địa».

«Bằng cách đó, chúng ta có thể tìm ra các giải pháp hiệu quả đối với biến đổi khí hậu và mất đa dạng sinh học ở khắp mọi nơi.»